Deugden en waarden

Je instelling in het leven, je ‘mindset’, wordt bepaald door de waarden, deugden en normen die jij wilt nastreven. Waarden zijn de zaken die jij het meest belangrijk acht in je leven om je denken en handelen aan te toetsen. Deugden zijn de eigenschappen die je wilt nastreven. Normen zijn veelal sociaal bepaald maar ook een persoonlijk keuze om ze wel of niet te accepteren. Helaas nemen de meeste mensen niet de tijd om eens echt over deze zaken na te denken.

Filosofie - Epictetus, stoïcijnse filosoof

Stoïcisme – van oud naar modern

Een filosofische stroming die de afgelopen jaren weer aan populariteit wint, is het Stoïcisme. Dit is niet te verwarren met de verbasterde betekenis van ‘stoïcijns’ in het Nederlands. Dat laatste slaat op iemand met een onverstoorbare instelling (en is een beetje een saaie piet). Als filosofie is het een praktische levensbeschouwing uit het klassieke Griekenland die ook later in het Romeinse rijk veel aanhangers had. Het is een instelling die verrassend genoeg heel goed in te passen is in de moderne maatschappij.

Wat zijn de kerndeugden die de Stoïcijnen nastreefden?

  • Wijsheid en nuchterheid: een goed karakter, een goed inschattingsvermogen, hogere doelen stellen, vindingrijkheid en het accepteren van de zaken die we niet kunnen beheersen. Leef bewust om je kwaliteiten optimaal te ontwikkelen en te gebruiken.
  • Moed en doorzettingsvermogen: zelfvertrouwen, liefde voor je werk, doorzetten, en volhardend zijn met betrekking tot zaken die we liever uit de weg gaan. Werk actief om zelfstandig te zijn in denken en handelen.
  • Rechtvaardigheid: empathie, redelijkheid, vriendelijkheid, rekening houden met anderen, anderen willen helpen en weigeren anderen te benadelen. Streef het bewust na als basis voor je eigen karakter.
  • Matigheid: beheers je emoties, eet bescheiden, leef duurzaam, gedraag je beschaafd. Zoek de gulden middenweg in gedachten en gedrag.

Beheersing en mindset

Een kernthema van deze mindset is “het accepteren van wat we niet kunnen beheersen”. Waarom is een stoïcijn zo “uitgestreken”? Niet omdat hij of zij de emotie onderdrukt, maar door herkenning van emoties als iets waarover je controle hebt. Bv. iemand geeft je geen voorrang of zegt iets lelijks tegen je. Je kan je dan kwaad maken, maar waarom? Hoewel je de daad van de ander niet kan beïnvloeden, heb je wel invloed op de emotie (boosheid) die bij je opkomt. En die emotie is jouw interpretatie en niet een noodzakelijke consequentie van de handeling van de ander.

Je kan aan de hand van deze overwegingen je eigen filosofie bepalen.

Waarden

Bij deugden gaat het om gedrag. Daarnaast kan je ook waarden of kernwaarden onderscheiden, de eigenschappen die jou de persoon maken die je bent. Iedereen heeft zijn eigen set aan ongeschreven waarden die elk van ons uniek maken en ook gedreven zijn door onze ervaringen.

Voor de één weegt Verantwoordelijkheid zwaarder en voor de ander is Geluk belangrijker. Deze keuzes komen in belangrijke mate uit je karakter en je opvoeding. Om jouw kernwaarden te bepalen kies je er meestal een aantal uit een lange lijst (50 tot honderden waarden). Vervolgens rangschik je ze naar belangrijkheid voor jou. Daadkracht kan belangrijk voor je zijn, maar zijn daden (en de status die er aan verbonden kan zin) belangrijker voor jou dan je Vriendschappen? Het is goed om voor jezelf een afweging tussen jouw kernwaarden te maken.

Het is goed om je regelmatig – bv. een paar keer per jaar – af te vragen of leeft volgens de lijst met waarden die jouw het meest aanspreken. Je kan bv. Hulpvaardigheid op de lijst zetten, maar je kan er in de praktijk te weinig bent, dan is die discrepantie tussen denken en doen

Zie o.a. deze Kernwaarden lijst en een andere insteek in het artikel Geen normen en waarden, maar deugden.

Zie ook De blije Stoïcijn.

Plaats een reactie