WellNed / Business Opportunity Group

Studieclub artsen stort zich op onverklaarbare klachten

Door Stefan Raatgever

Wekelijkse bezoeken zo'n 300.000 Nederlanders de huisarts met een door de medische wetenschap onbegrepen lichamelijke klacht. Dit aantal stijgt en belast de gezondheidszorg steeds meer. Drie verontruste artsen hebben een werkgroep opgericht: De Paarse Brandnetel. Op zoek naar een andere aanpak.

Frans Wagenaar wordt er in zijn praktijk dagelijks mee geconfronteerd. Meer dan een kwart van de patiënten op zijn spreekuur heeft klachten waaraan de huisarts te Oldenzaal geen naam kan geven. ¨Vandaag was geen uitzondering. Zeker tien van de 40 patiënten voelde zich moe, had hoofdpijn of leed aan lusteloosheid. Een diagnose is moeilijk, zo niet onmogelijk te stellen. Dikwijls vermoed ik dat de pijn vanzelf over zal gaan. Maar je kunt geen risico nemen. Mensen verwachten een naam voor hun klacht. En daarom wordt er bij rugpijn toch een röntgenfoto gemaakt en krijgt iemand die slecht slaapt, toch weer slaapmiddelen voorgeschreven.¨

Onbegrepen lichamelijke klachten leggen een steeds zwaardere druk op de gezondheidszorg. Van alle door patiënten aangegeven pijnen blijft 25 tot 30 procent onverklaard. Vooral slaapstoornissen, chronische hoofd- en buikpijn, duizeligheid en moeheid vallen in deze categorie, die steeds verder groeit. Om hun bezorgdheid hierover te uiten, hebben de neurologen Marten Klaver en Cobie Baart en huisarts Frans Wagenaar de werkgroep 'De Paarse Brandnetel' opgericht.

Klaver, verbonden aan het Streekziekenhuis Midden-Twente in Hengelo, verklaart de naam van de groep. ¨Een brandnetel is onkruid. De onbegrepen klachten vormen medisch onkruid. Iedereen lijdt er schade door. De patiënt zelf, de arts, de verzekeraar, maar ook de maatschappij als geheel. Verder zijn de klachten het product van het paarse marktdenken. Wij willen van dit onkruid een mooie bloem maken.¨ Voorlopig stelt het collectief zich echter bescheidener doelen.

Klavers collega Cobie Baart: ¨We hebben dit initiatief genomen uit ongerustheid over de toename van het aantal klachten die niet passen binnen het medische model. Onze bezorgdheid geldt de patiënten die worden doorverwezen zonder te worden geholpen.¨

Huisarts Wagenaar noemt in dit verband het vermoeidheidssyndroom als voorbeeld. ¨Mensen met symptomen van extreme moeheid zijn het lastigst. De maatschappij, inclusief de patiënten zelf, verlangt een duidelijke diagnose. Die is echter niet te stellen. Deze patiënten belanden dikwijls in een vicieuze cirkel van onderzoeken en doorverwijzen.¨ Ook de diversiteit van de klachten wordt groter. Burn-out en RSI zijn de nieuwste in een lange rij van vage klachten zonder effectief medicijn. De onbegrepen pijn vormt een zware belasting voor de patiënt. Baart: ¨Het beperkt het levensplezier. Mensen gaan minder uit en hebben weinig vrienden. Verder wekken de klachten irritatie op bij de omgeving. Die verwacht dat de klachten na verloop van tijd toch wel een keer over zijn.¨

Behalve op patiënten richt de werkgroep zich tevens op artsen. De Paarse Brandnetel hoopt voor hen meer steun en begrip te realiseren. Wagenaar: ¨Het is belangrijk dat artsen zich ervan bewust worden dat het onmogelijk is pijn altijd exact medisch te definiëren. Als die bewustwording niet ontstaat, lopen we in een fuik. Van iedere tien huisartsen denken er op dit moment vier aan stoppen. Begrijpelijk. Zulke gevallen vergen veel van een huisarts. Natuurlijk moeten we de patiënt te allen tijde proberen te helpen, maar het is simpelweg niet altijd mogelijk een panklare oplossing te bieden.¨

Om de groei van het aantal onverklaarde klachten te stuiten, staan de leden van de werkgroep een nieuwe manier van denken over pijn door de patiënt voor. De verandering is noodzakelijk, meent Klaver. ¨Als er niets gebeurt, loopt de zorg op den duur vast. Patiënten moeten bij zichzelf naar de oorzaak van de klacht zoeken.¨ Cobie Baart vult aan: ¨Het uiten van negatieve gevoelens is heel belangrijk. Wanneer met dit uitgesproken gevoel vervolgens daadwerkelijk iets constructiefs wordt gedaan, verdwijnt de pijn dikwijls. Chronische hoofdpijn of slapeloosheid kan bijvoorbeeld het gevolg zijn van een conflict met een baas. Het uit de lucht halen van deze onderlinge spanning is soms het beste medicijn.¨

En met dat laatste heeft de Nederlander veel moeite, denkt de werkgroep. Werkelijk vertellen hoe je over iets denkt, is cultureel ongewenst. ¨We durven onze onlustgevoelens niet te uiten¨, zegt Wagenaar. ¨Toch hebben we iets nodig om aandacht van de omgeving te krijgen. Daartoe dient - veelal onbewust - de klacht. Zoeken naar een lichamelijke oorzaak wordt daardoor welhaast ondoenlijk.¨

Marten Klaver: ¨De situatie waarin de pijn ontstaat, is heel belangrijk. Mensen stellen zich niet aan, maar veroorzaken wel een verstopping van de zorg.¨ Huisarts Wagenaar bevestigt dit. ¨We kunnen de golf niet langer tegenhouden. Niet alleen mijn spreekuur, maar vele andere raken verstopt. Artsen raken verlamd door de claim die op hen wordt gelegd. De klachten zijn niet onder te brengen in het gangbare medische patroon. Maar als je iets over het hoofd ziet, ga je er onverbiddelijk aan.¨

Een definitieve oplossing is op korte termijn niet voorhanden. Werkgroep De Paarse Brandnetel wil hiervoor echter wel de basis leggen. Neurologe Cobie Baart: ¨We hopen een begin te maken met een omslag in het denken van zowel de patiënt als de arts. De pseudo-diagnose moet verdwijnen. Wat we reeds hebben bereikt? De onbegrepen lichamelijke klachten zullen op korte termijn in de huisartsenopleiding worden opgenomen. Er zal echter nog veel moeten veranderen om het medisch onkruid te kunnen aanpakken.¨

Bron: KNMG